غدیر، هندسه کمال دین

دکتر رقیه‌ پورغفار

جایگاه عید غدیر و دهه امامت و ولایت که از آن به عنوان نماد کمال دین و هندسه‌ی اکمال و اتمام دین اسلام و رسالت محمدی (ص)؛ می‌توان یاد کرد. میثاق جاودان هدایت و تجلی تامّ ولایت است. اگربعثت، آغاز تابش نور وحی بر گستره زندگی انسان بود، غدیر را باید لحظه تثبیت و تضمین استمرار آن نور در بستر تاریخ دانست؛ لحظه‌ای که در آن، دین از مرحله ابلاغ و عمل به مرتبه اکمال آن رسید و رسالت، به واسطه معرفی ولایت و امام کامل، افق نهایی و ماندگار خویش را آشکار ساخت.

عید سعید غدیر، در منظومه معارف اسلامی، تنها یک مناسبت شادمانی‌آفرین و آیینی نیست، بلکه تجلیگاه حقیقتی بنیادین در نظام اعتقادی اسلام است؛ حقیقتی که بر اساس آن، هدایت الهی پس از ختم نبوت، در مسیر امامت استمرار می‌یابد تا جامعه انسانی در پیچ‌وخم حوادث، دچار بی‌معیاری، سرگردانی و گسست از حقیقت نشود. از این منظر، غدیر نه صرفاً یادآور یک اعلام تاریخی، بلکه مظهر اعلام یک اصل راهبردی و تمدن‌ساز است؛ اصلی که بقای جوهره دین، صیانت از مرزهای ایمان و استواری جامعه بر مدار عدالت و حق، در گرو فهم و پاسداشت آن است. غدیر روز آشکار شدن نسبت ناگسستنی میان دین و رهبری الهی است. در این روز، مسئله تنها معرفی یک شخصیت ممتاز و والا نبود؛ سخن از معرفی تراز هدایت الهی، معیار عدالت، میزان حق و استمرار خط رسالت در سیمای امامت بود. امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در غدیر، تنها به عنوان یک فرد شناسانده نشد، بلکه به عنوان نماد جامع فضیلت، عدالت، حکمت، شجاعت، عبودیت و مسئولیت‌پذیری الهی به امت معرفی شد. بدین‌سان، غدیر را باید اعلام صریح این حقیقت دانست که دین، بدون راهبر الهی، در معرض تفسیرهای ناروا، گرایش‌های منفعت‌طلبانه و کژفهمی‌های تاریخ‌ساز قرار خواهد گرفت. اهمیت غدیر از آن رو دوچندان است که این واقعه، به روشنی نشان می‌دهد هدایت در منطق الهی، امری رهاشده، پراکنده و فاقد ضابطه نیست.

خداوند متعال، همان‌گونه که اصل شریعت را برای هدایت بشر نازل فرمود، استمرار فهم، تبیین و صیانت از آن را نیز در قالب ولایت و امامت قرار داد تا حقیقت دین، قربانی هواهای نفسانی، منازعات قدرت و غبار تحریف نگردد. از همین رو، غدیر را می‌توان نقطه استقرار «معیار» در تاریخ دانست؛ معیاری که به امت می‌آموزد چگونه حق را از باطل، عدالت را از تزویر، و هدایت را از انحراف بازشناسد.

از منظر اجتماعی و تمدنی، پیام غدیر محدود به زمان وقوع آن نیست، بلکه حقیقتی زنده و جاری در همه اعصار است. جوامع انسانی هرگاه از معیارهای روشن حق و رهبری صالح فاصله گرفته‌اند، در ورطه بحران هویت، آشفتگی اخلاقی، سلطه قدرت‌طلبی و فرسایش معنویت گرفتار شده‌اند.

بزرگداشت عید غدیر تنها در برگزاری آیین‌ها، آذین‌بندی فضاهای عمومی و اظهار شادی و شعف خلاصه نمی‌شود، هرچند این جلوه‌ها، از نشانه‌های محبت و ارادت‌ هستند و جایگاه خویش را دارند. اما حقیقت آن است که غدیر، یک مسئولیت مستمر است؛مسئولیتی برای شناخت، تبیین، پاسداشت و تجلی‌بخشی به فرهنگ ولایت در عرصه‌های فردی و اجتماعی. اگر از غدیر سخن می‌گوییم، باید عدالت علوی، صداقت علوی، آزادگی علوی، ساده‌زیستی علوی و شجاعت علوی را نیز به عنوان لوازم عملی این باور در متن زندگی خویش جست‌وجو کنیم.

عید غدیر، عید اکمال دین و اتمام نعمت است؛ عید تثبیت راه روشن هدایت برای انسان فردا؛ عید استقرار حقیقت در تراز رهبری الهی؛ و عید پیوند زمین با آسمان در یکی از درخشان‌ترین لحظه‌های تاریخ اسلام.غدیر به ما می‌آموزد که ایمان، بدون تمسک به معیارهای الهی، ممکن است در ظاهر باقی بماند اما از روح و جهت تهی شود. همان‌گونه که جامعه، بدون عدالت، از تعادل بازمی‌ماند، دین نیز بدون ولایت، از پشتوانه تبیینی و راهبری خویش محروم خواهد شد. از این رو، دهه امامت و ولایت را باید زمان تجدید میثاق با حقیقتی دانست که ضامن بقاء و بالندگی جامعه مؤمنان است.

این ایام، بهترین فرصت برای ترویج معرفت علوی، تعمیق بصیرت دینی، بازاندیشی در نسبت میان رهبری و مسئولیت، و بازگشت به منظومه ارزشی‌ است که امیرالمؤمنین علیه‌السلام مظهر اعلای آن بود. هرچه شناخت ما از غدیر عمیق‌تر و معرفتی‌تر باشد، نسبت ما با عدالت، اخلاق، حقیقت و مسئولیت اجتماعی نیز استوارتر خواهد شد. غدیر، نه یک خاطره دوردست، بلکه حقیقتی همواره زنده، الهام‌بخش و راهگشا برای همه نسل‌هاست. این واقعه عظیم، با خود پیام روشنی برای امروز و فردای ما دارد: اینکه جامعه انسانی برای حفظ مسیر حق، نیازمند معیار، راهبر و پیوندی استوار با حقیقت الهی است. عید غدیر، در این معنا، عید روشنی مسیر، عید تداوم نور و عید استقرار هدایت در پهنه تاریخ است. و دهه امامت و ولایت، فرصتی مغتنم برای آن است که بار دیگر با جان و اندیشه، با این میثاق جاودانه تجدید عهد کنیم.